Enciklopedija Wiki
Advertisement

HE1 0126.jpg


Alfons X. Mudri španski Alfonso el Sabio),kastiljski kralj (Toledo, 23. novembar  1221 – Sevilla, 04. april  1284). Sin Filipa III. koga je naslijedio na prijestolju 1252. Kralj Kastilje Leóna od 1252. i njemački car (car Svetoga Rimskog Carstva Njemačke Narodnosti) od 1257, nikada nije stupio na njemačko tlo niti bio okrunjen, pa se 1274. pod papinim pritiskom morao odreći naslova, što mu je oslabilo položaj u Španiji. Ratovao protiv Maura i od njih osvojio neke krajeve ili pak njihove vladare prisilio na plaćanje danka (Granada), ugušio pobune plemstva nakon raspri oko nasljednika na prijestolju, svrgnuo ga je drugorođeni sin Sancho (1282) umro je napušten.

Bio je slab političar i vladar, ali je slavu stekao kao organizator španske kulturne sinteze i tvorac španskog nacionalnog jezika. Uz vojne i državničke pothvate, posvetio se organizovanju sistema istraživačkog, prosvjetiteljskog i izdavačkog rada u svom kraljevstvu. Namjera mu je bila proširiti u Kastilji opšte znanje, iz tada poznatih maučnh disciplina, na razinu jačih kulturnih i naučnih sredina (npr. maurskoga dijela današnje Španije, katalonskih kulturnih središta i sl.). Radi toga je na svom dvoru u Toledu okupio velik broj učenih ljudi iz raznih kultura (kršćane, Maure, Jevreje).

Djela koja su ondje nastala na njegov poticaj i pod njegovim vodstvom, pa i uz njegov lični rad, dijele se na:

  • istorijska (Prva sveopšta hronika ili istorija Španjije – Primera crónica general o sea historia de España, 1270–84. i Velika i opšta istorija – Grande e general Estoria, 1272–84)
  • pravna (zakonik za cijelu zemlju Sedam staki – Las siete partidas 1256–63. u kojem je skupio dotad poznate zakone, najprije starorimske, i odredio model novom državnom uređenju, posljedica je bila negiranje staroga vizigotskog prava i velika centralizacija države),
  • naučna matematika, medecina i dr.
  • astronomija:
    • Astronomske tablice – Tablas astronómicas alfonsíes, 1252.
    • Knjige o astromomiji – Libros del saber de astronomía),
  • poezija. Najvažnije su mu pjesničko djelo Pjesmotvori Svetoj Mariji (Cantigas a Santa María)

gdje se nalazi 420 lirskih pjesama na galješko-portugiškome jeziku.

  • Prozni tekstovi nastali prevođenjem, ili izvorni tekstovi, čine korpus najstarijih klasičnih tekstova na kastiljskom jeziku. Važno je da je Alfons X. Mudri u dokumentima latinski počeo zamjenjivati kastiljskim, a još prije nego je došao na prijestolje, naručio je prijevod orijentalne pripovijedne proze Kalila i Dimna. Naslovi citiranih djela nisu izvorni nego su navedeni prema izdanjima djela Alfonsova kruga u XIX. i XX. vijeku.


Advertisement